OG,AG VE TRAFO

Günümüzde elektrik dağıtım şebekelerinde, IEC EN 62271-202 no’lu standart kapsamında fabrikada üretilmiş beton yada metal mahfazalı Trafo Merkezlerinin kullanımı, oldukça yaygın hale gelmiştir. (Resim:1) Söz konusu trafo merkezlerinin kompakt boyutlarda olması, projelendirme ve işletmede bazı hususların gözönünde bulundurulması gereğini ortaya çıkarmaktadır. Bu merkezlerde yer alan transformatörlerin yüklenme konusu, bunlardan biridir.

Özellikle ortam sıcaklığının 20°C nin üzerine çıkıldığı yaz aylarında, transformatörden çekilen yüke bağlı olarak aşırı ısınma meydan gelmekte, transformatörler fanlarla soğutulmaya çalışılmaktadır. Oysa, projelendirme aşamasında (Transformatörün anma yükü belirlenir iken) bazı hususların bilinmesi ve buna göre malzeme seçimi yapılması halinde, yukarıda bahsedilen durumla karşılaşma olasılığı oldukça düşecektir.

Bir transformatör, KAPALI bir mahfaza içinde daha çok ısınmaktadır. Yani, AÇIK ORTAM’da yapılan bir ısınma deneyinde transformatörün yağ sıcaklık artışı 50 K olduğunda, aynı transformatör bir MAHFAZA içine alınıp aynı deney tekrarlandığında bu kez yağ sıcaklık artışı 50 K’den daha büyük olmaktadır. Bu sonuç bize, söz konusu transformatörün bir mahfaza içinde işletilmesi halinde, ortam sıcaklığına bağlı olarak daha az yüklenmesi gereğini ortaya koymaktadır.

Konu kapsamında ilgili standart (IEC EN 62271-202), Prefabrik Trafo merkezleri için Mahfaza Sınıfı tarifini yapmıştır. TS EN 62271-202 de Mahfaza Sınıfı şöyle tarif edilmektedir. Mahfaza Sınıfı, “Normal işletme koşullarında, mahfaza içindeki bir transformatör ile mahfaza dışındaki aynı transformatör arasındaki, sıcaklık artışının farkı.”dır.

Standartta 6 (altı) adet Mahfaza Beyan Sınıfı tarif edilmektedir. Bunlar sırasıyla 5 K, 10 K, 15 K, 20 K, 25 K ve 30 K’lık transformatör sıcaklık artış farkının en büyük değerine karşılık gelen 5, 10, 15, 20, 25 ve 30 sınıflarıdır.

Mahfaza sınıfı 10 demek, mahfaza içinde işletilen bir transformatörün SARGI ve YAĞ’daki sıcaklık artışı, mahfazasız bir ortamda işletilmesi halinden 10°C daha fazla olabileceği anlamına gelmektedir. Bir başka ifade ile transformatör mahfaza içinde daha çok ısınacağı için, ortam sıcaklığı dikkat alınarak daha az yüklenmelidir. Aksi halde, sargı ve yağ sıcaklıkları, tasarım değerlerinin üstüne çıkarak söz konusu transformatörün bir süre sonra arızalanması gündeme gelebilecektir.

İlgili standardın EK-DD Maddesinde, Mahfaza Sınıflarına göre Yağlı ve Kuru tip transformatörlerin ortam sıcaklığına göre en fazla ne kadar yüklenmesi gerektiği, örneklerle açıklanmıştır. Aşağıdaki örnek ilgili standarttan alınmış olup, iki soru ile konuya açıklık getirmektedir.
ÖRNEK: Prefabrik Trafo Merkezinin kurulduğu yerde;
Transformatörün tasarım yağ ve sargı sıcaklık artışı 60/65 K,
Ortalama ortam sıcaklığı 10°C derece,
Kış sıcaklığı 0°C derece,
Yaz mevsiminde ortalama ortam sıcaklığı 20°C,
Yıllık ortalama güç ihtiyacı 900 kVA,
Kış mevsiminde güç ihtiyacı 1000 kVA,
Yaz mevsiminde güç ihtiyacı 600 kVA olduğunu varsayarsak,

+ +